ПЕЛТЕЧЕЊЕ

Пелтечење (balbuties) е нарушување на говорната флуентност што го спречува нормалниот тек на говорот. Тоа е најчестото нарушување на говорот, а во исто време е и комплексно нарушување кое се манифестира со голем број нарушувања на говорот и може да вклучи низа дополнителни комуникативни, емоционални и нарушувања во однесувањето. Затоа, пелтечење е мултидимензионален проблем, кој влијае на личноста како целина и кој, покрај манифестираните тешкотии во говорот, честопати вклучува негативни чувства, страв од зборување, понижување, срам, чувство на вина, анксиозност, фрустрација, недостаток на самодоверба и чувство на помала вредност. Понекогаш постојат и други негативни несакани ефекти како што се: тикови, несоодветни физиолошки реакции (брз пулс на срцето, потење, црвенило), различни движења со главата, нозете, рацете и телото, избегнување контакт со очи, намалена концентрација и слично.
Варијабилноста во тежината на пелтечењето зависи од неколку фактори: кој е соговорникот, каква е состојбата на говорот, типот на пораката што треба да се пренесе. Не е ретка ситуацијата за човек кој пелтечи да зборува потечно во логопедска ординација отколку на работно место или во училиште. Исто така, истата вербална содржина може да ја каже течно дома, а потешко на јавно место, или додека зборува на телефон.
Нормално нарушување
Секоја личност понекогаш има нарушување во говорот, што се манифестира со повторување или проширување на одредени зборови. Но, ваквата ситуација кај луѓето кои не пелтечат не е толку честа појава како кај оние кои пелтечат. Разликите се исто така и следниве: нормалното нарушување често се состои од повторување на цели зборови или делови од реченицата, додека за вистинската карактеристика на пелтечење повторување и продолжување на гласовите и слоговите.
Многу деца поминуваат низ период на нормална попреченост помеѓу 2 и 5 години. Тогаш може да се види повторување на зборови или фрази, како и вметнување на различни, непотребни гласови и извици. Притоа, детето не покажува никаква напнатост или непријатност и генерално не е свесно за своите потешкотии. Причината за ваквата дисфункција на ова дете може да биде комбинација од неколку елементи. Пред се, тоа е период на ненадеен развој и подобрување на говорните јазични способности, што укажува на ненадеен прилив на голем број зборови, и од друга страна прилагодување на потребите на детето, преку усовршување на неговиот лингвистички систем, проширување на реченицата, воведување на посложена структура на реченицата и обид да одговара на соговорникот. Таквите високи стандарди кои детето, спонтано, си ги поставува, е потешко да се реализираат преку неговиот говор, т.е. контрола на говорната моторика. Во повеќето случаи ова нарушување спонтано исчезнува, но тоа не се случува секогаш.

ПРИЧИНИ ЗА ПЕЛТЕЧЕЊЕ
Сеуште не е познато со сигурност каква е причината за пелтечење. Различни фактори или комбинации на фактори може да предизвикаат пелтечење кај различни луѓе. Можните околности кои веројатно предизвикаат пелтечење се: конституирање на лице, влијанието на генетските предиспозиции и надворешни фактори.
Повеќеслојната и менлива природа на пелтечење го одложи усвојувањето на единствена теорија која ќе обезбеди сеопфатно објаснување за потеклото и развојот на ова повеќеслојно нарушување. Пелтечење е синдром кој содржи многу несигурности дури и за најискусните логопеди и истражувачи во областа на пелтечењето.
Уште нешто за пелтечење:
– околу 1% од возрасните луѓе во светот пелтечат
– Пелтечење се јавува почесто кај мажите отколку кај жените, во сооднос од 3,5: 1
– Пелтечењето се јавува кај сите општествени групи и сите култури
– Луѓето кои пелтечат не се помалку интелегентни од оние кои не пелтечат
– Не постои магичен лек за пелтечење
– Пелтењето може да се надмине на таков начин да повеќе не претставува пречка за комуникација
Кога да побарате помош од логопед?
Во случај да постои сомневање за говорни прекини или пелтечење, треба да се поврзете со логопед кој ќе ве извести навремено. Според експертите, раното започнување со говорни терапии во голема мера го намалува пелтечењето во зрелоста. Ако го забележите следново кај детето со говорот, треба да контактирате со специјалисти за говор т.е. логопед:
– кога детето се бори со својот говор
– ако постои семејна предиспозиција во врска со пелтечење или нарушување на изговорот
– кога детето тешко ги изразува своите мисли преку говорот
– кога вие, како родители, сте загрижени за говорот на детето
– кога детето е многу вознемирено поради својот говор

КАКО ПРАВИЛНО ДА СЕ ОДНЕСУВАТЕ СО ДЕТЕТО КОЕ ПЕЛТЕЧИ?
– Прилагодување на говорот кон потребите на детето: зборувајте полека и течно па можеби вашето дете ке се подобри или барем ќе треба да го усогласите вашиот говор со вашето дете
– Обратете му се на детето во мирен, охрабрувачки глас
– Кога ќе забележите знаци на пелтечење, контактирајте го вашиот логопед
– Запознајте ја околината (семејство, воспитувачи, воспитувачи) со проблемот на детето и со ставовите по ова прашање
– Доколку детето пелтечи, не го повредувајте ниту изговарајте зборови за него
– Гледајте го во очи додека зборува, бидејќи вашиот спонтан став може да му помогне да ги надмине проблемите
– Кога ќе го прашате нешто, оставете му доволно време за да ви одговори
– Слушајте го со интерес, обрнете внимание на содржината на она што сака да ви го каже, за да му дадете до знаење дека сте заинтересирани ШТО, а не КАКО нешто ќе ви соопшти
– Обезбедете релаксирана, избалансирана атмосфера и ведра околина
– Обидете се да ги намалите комуникациските притисоци и стресните ситуации кои може да се предвидат
– Секогаш кога е можно, осигурете ја предвидливоста на настанот, детето ќе биде подготвено и порелаксирано кога знае што следи